Sejm przyjął znowelizowaną ustawę Prawo energetyczne, w której przyjęto rozwiązania posła Adama Gawędy, umożliwiające wsparcie metanu pochodzenia górniczego.
2 grudnia 2009 roku na 55 posiedzeniu Sejmu RP przyjęta została ustawa o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Skierowany do prac w Komisji Gospodarki 21 sierpnia 2009 roku projekt ustawy poddany został analizie, a w trakcie prac nad nim skierowano szereg uwag i poprawek. Na szczególną uwagę zasługuje przyjęcie przez Ministerstwo Gospodarki, a później przez Komisję zaproponowanych przez posła zapisów umożliwiających wsparcie metanu uwalnianego podczas robót górniczych w kopalniach węgla kamiennego, wykorzystywanego podczas spalania lub współspalania w procesie tzn. wysoko sprawnej kogeneracji. Taki rodzaj wsparcia umożliwi większe wykorzystanie metanu, zwiększając bezpieczeństwo w kopalniach węgla kamiennego, obniżając emisję tego bardzo szkodliwego gazu cieplarnianego do atmosfery oraz przynosząc wymierne korzyści gospodarcze w postaci produkcji energii elektrycznej i ciepła.
Przebieg prac nad tematem metanu.
Pierwszą propozycję poseł Gawęda przedstawił na Komisji Gospodarki 28 lutego 2008 roku i obejmowała możliwość zrównania metanu z odnawialnymi źródłami energii, na tzw. wzór „niemiecki” lub „brytyjski”.
Fragmenty wypowiedzi: Analiza całokształtu zagadnień związanych z pozyskiwaniem i zagospodarowaniem metanu uwalnianego w trakcie prowadzenia dołowych robót górniczych w kopalniach węgla kamiennego wskazuje na potrzebę zwiększania poziomu wykorzystania tego gazu, a tym samym konieczność zmiany przepisów w zakresie jego pozyskiwania i wykorzystywania w gospodarce.
Powyższe zagadnienie wielokrotnie sygnalizowane było przez przedstawicieli sektora górnictwa węgla kamiennego w Polsce. System przepisów regulujących kwestie związane z pozyskiwaniem i wykorzystywaniem metanu w gospodarce nie jest spójny. Generalnie metan nie jest traktowany jako odnawialne źródło energii, chociaż rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 21 października 2005 roku w sprawie udzielania pomocy na wspieranie inwestycji związanych z odnawialnymi źródłami energii wymienia budowę lub przystosowanie istniejących instalacji energetycznych do wykorzystania metanu pochodzącego z odmetanowania kopalń węgla kamiennego, na którą jest możliwe uzyskanie też pomocy publicznej. Metan pochodzący z odmetanowania jest gazem, który jest uwalniany przy prowadzeniu dołowych robót górniczych. Dla zapewnienia bezpieczeństwa tych robót musi być bezwzględnie ujmowany z wyrobisk podziemnych. Ujmowane mieszanki metanowo-powietrzne mogą być wykorzystywane wyłącznie w przystosowanych lub nowo wybudowanych instalacjach przemysłowych. Alternatywą jest emisja do atmosfery, stąd bardzo ważnym jest stworzenie warunków prawnych zachęcających inwestorów do realizacji przedsięwzięć gospodarczych, tak w obszarze zwiększenia ujęcia gazu z odmetanowania co poprawi bezpieczeństwo w kopalniach, jak i budowy instalacji energetycznych wykorzystujących to paliwo do produkcji energii elektrycznej i ciepła.(..) Inwestycje związane z przedmiotowym zagadnieniem należą do kapitałochłonnych, gdyż składa się na nie szereg zagadnień: urządzenia pod ziemią, system odzysku, system przesyłu na duże odległości, w tym również w trudnych wyrobiskach dołowych, instalacje utylizujące i szereg innych. Najważniejszym jednak aspektem jest niewątpliwie wpływ kompleksowych instalacji na zapewnienie ciągłego bezpieczeństwa dla prowadzonych prac pod ziemią.
Szanowni państwo, pozwoliłem sobie na dzisiejsze posiedzenie przygotować informację z prac badawczych Głównego Instytutu Górnictwa, opracowaną przez ekspertów z Departamentu Górnictwa Wyższego Urzędu Górniczego w Katowicach, panów Wojciecha Magiery i Andrzeja Respondka. Artykuł ten jest częścią zbioru informacji z zakresu zagrożenia metanowego, jaki prowadzony jest w Departamencie Górnictwa Wyższego Urzędu Górnictwa i może służyć jako materiał statystyczny istotny do przeprowadzenia analizy i oceny stanu zagrożenia metanowego w kopalniach węgla kamiennego. Nie będę mówił o wszystkich kwestiach, pozwolą państwo, że przytoczę tylko najważniejsze dane. Otóż, w Polsce 192 ściany prowadzone są w pokładach metanowych. Ilość metanu przypadająca na tonę wydobycia zwiększa się: w 1997 r. było 5,5 m3/tonę, natomiast w 2007 r. liczba ta dwukrotnie się podwyższyła i teraz jest prawie 10,5 m3/tonę. Efektywność odmetanowania do tej pory utrzymuje się na zbliżonym poziomie, tj. nieco ponad 30%. W 2006 r. wynosiła 33%. W roku 2007 ujęto 268 mln m3 metanu, a ponad 713 mln m3 metanu nie zostało zagospodarowane i nie było wykorzystane w sposób gospodarczy. W latach 90-tych i kolejnych, do 2007 r., odnotowano 26 zdarzeń związanych z zagrożeniem metanowym, w których zginęło 57 pracowników, 78 uległo wypadkom ciężkim, a 80 wypadkom lekkim.
Chciałbym jeszcze przytoczyć państwu jedno zdanie z ekspertyzy, o której mówił pan przewodniczący, sporządzonej przez pana profesora Jacka Kijeńskiego. A mianowicie: „Radykalny wzrost udziału odnawialnych źródeł energii w krajowym zużyciu energii, to także ruch Polski w kierunku zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego i surowcowego wobec braku własnej ropy naftowej i posiadania zasobów gazu ziemnego znacznie niższych od zapotrzebowania.”
Natomiast, jeśli chodzi o prawodawstwo europejskie, to w Niemczech, w ustawie o priorytecie energii odnawialnej, energia elektryczna wytworzona na bazie gazu z odmetanowania, określanego jako gaz kopalniany, otrzymała te same przywileje jak wytworzona w odnawialnym źródle. Wynika to z faktu, iż utylizacja metanu poprawia bilans dwutlenku węgla i metanu wydzielanego do atmosfery bez utylizacji. Dyrektywa unijna, w art. 6, daje bezsporną możliwość w ograniczaniu barier regulujących i pozostałych w odniesieniu do rozwoju produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Pozwala również zapewnić obiektywność i przejrzystość, brak dyskryminacji w obowiązujących zasadach oraz uwzględnienie różnych technologii źródeł odnawialnych.
Mając na uwadze powyższe argumenty wnoszę o skierowanie propozycji zmian legislacyjnych do dalszych prac mających na celu przyznanie energii elektrycznej produkowanej z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego, przywilejów takich jak energii pochodzących ze źródeł odnawialnych. Zmiany takie zgodnie z Traktatem Ustanawiającym Wspólnotę Europejską pozwolą zrealizować cele Wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska. Zmiany te winny dotyczyć zapisów w art. 9a ustawy – Prawo energetyczne, wprowadzając dodatkowy zapis odnośnie metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego.
Na koniec chciałbym jeszcze podkreślić, że powyższa zmiana wpłynęłaby na uporządkowanie systemów przepisów, zwiększyłaby efektywność pozyskiwania metanu, a tym samym poprawiłaby bezpieczeństwo w kopalniach węgla kamiennego. Wpłynęłaby korzystnie na inwestycje w dziedzinie odmetanowania kopalń i wykorzystywania tego paliwa w układach energetycznych, a biorąc również pod uwagę istotny aspekt ekologiczny, zmniejszyłaby emisję gazów cieplarnianych, w których metan ma również swój decydujący udział.
W marcu 2008 roku poseł skierował do Ministra Gospodarki interpelację wraz z propozycją zmian legislacyjnych w sprawie uznania energii elektrycznej produkowanej z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego za energię pochodzącą ze źródeł odnawialnych.
Fragmenty interpelacji:
System przepisów regulujących kwestie związane z pozyskiwaniem metanu
w gospodarce nie jest spójny. Generalnie metan nie jest traktowany jako odnawialne źródło energii, chociaż:
1. Rozporządzenie ministra gospodarki i pracy z dnia 21 października 2005 r. w sprawie udzielania pomocy na wspieranie inwestycji związanych z odnawialnymi źródłami energii (Dz. U. Nr 219, poz. 1857) wymienia budowę lub przystosowanie istniejących instalacji energetycznych do wykorzystywania metanu pochodzącego z odmetanowania kopalń węgla kamiennego, na którą jest możliwe uzyskanie pomocy publicznej. Jednak inne przepisy, w tym rozporządzenie ministra gospodarki i pracy z dnia 19 grudnia 2005 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej oraz zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii (Dz. U. Nr 261, poz. 2187, z późn. zm.) nie wspomina o energii elektrycznej wytwarzanej z metanu z odmetanowania kopalń.
2. W prawodawstwie europejskim (np. w Niemczech: ustawa o priorytecie energii odnawialnych (EEG), Bundesgesetzblatt I nr 40 z dnia 21.07.2004 r., str. 1918) energia elektryczna wytworzona na bazie gazu z odmetanowania (określanego jako gaz kopalniany) otrzymała takie same przywileje, jak ta wytworzona w odnawialnym źródle. Wynika to z faktu, iż utylizacja metanu poprawia bilans dwutlenku węgla i metanu wydzielanego do atmosfery bez utylizacji, tak więc znajduje zastosowanie większość zapisów ustawy o priorytecie energii odnawialnych.
3. Dyrektywa 2001/77/EC w art. 6 daje bezsporną możliwość w ograniczaniu barier regulacyjnych i pozostałych w odniesieniu do rozwoju produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych pozwala również zapewnić obiektywność i przejrzystość oraz brak dyskryminacji w obowiązujących zasadach oraz uwzględnianiu różnych technologii źródeł energii odnawialnej.
Uwzględniając powyższe, jak również biorąc pod uwagę, że metan dla zapewnienia bezpieczeństwa robót musi być bezwzględnie ujmowany z wyrobisk podziemnych, propozycje zmian legislacyjnych pozwolą zrealizować cele wspólnoty w dziedzinie ochrony środowiska, podniosą bezpieczeństwo i przyniosą korzyści gospodarcze.
Zmiany winny dotyczyć zapisów w art. 9a ustawy Prawo energetyczne, wprowadzając dodatkowy zapis odnośnie do metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego.
Proponowane zmiany do ustawy Prawo energetyczne w następujących pozycjach artykułu 9a:
a) w ust. 1 pkt 1 dodać zapis:
…lub z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego, albo…
b) w ust. 6 dodać zapis:
…wytworzonej w odnawialnych źródłach energii oraz z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego, przyłączonych…
c) w ust. 7 dodać zapis:
…wytwarzanego w przyłączonych do sieci odnawialnych źródłach energii oraz z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego, znajdujących się…
d) w ust. 9 pkt. 2 dodać zapis:
…wytwarzanych w odnawialnych źródłach energii oraz z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego…
e) w ust. 9 pkt. 3 dodać zapis:
…o których mowa w art. 3 pkt 20, z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego…
f) w ust. 9 pkt. 4 dodać zapis:
…wytworzonej w odnawialnych źródłach energii oraz z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego…
g) w ust. 9 pkt 5 dodać zapis:
˝…wytwarzanej w odnawialnych źródłach energii oraz z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego…˝
Powyższa zmiana wpłynie na uporządkowanie systemu przepisów, zwiększy efektywność pozyskiwania metanu, a tym samym poprawi bezpieczeństwo w kopalniach węgla kamiennego, wpłynie korzystnie na inwestycje w dziedzinie odmetanowania kopalń i wykorzystywania tego paliwa w układach energetycznych, a biorąc również pod uwagę istotny aspekt ekologiczny, zmniejszy emisję gazów cieplarnianych, w której metan ma również swój decydujący udział.
W związku z powyższym kieruję zapytanie, czy, uwzględniając przedstawione dane, widzi Pan możliwość i skieruje ww. propozycje zmian legislacyjnych do dalszych prac mających na celu przyznanie energii elektrycznej produkowanej z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego przywilejów takich, jak energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych?
W odpowiedzi Minister Gospodarki w kwietniu 2008 roku napisał m.in.:
Doceniając wagę zagadnienia, w Ministerstwie Gospodarki podejmowane są różne inicjatywy dotyczące zapewnienia korzystnych warunków ekonomicznych wytwórcom energii i ciepła z metanu.
Moim zdaniem, propozycja zmiany ustawy Prawo energetyczne, zmierzająca do wsparcia rozwoju wytwarzania energii elektrycznej i ciepła z metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w kopalniach węgla kamiennego takiego jak w odniesieniu do energii wytwarzanej ze źródeł odnawialnych, jest w pełni uzasadniona.
Pragnę poinformować, że w Ministerstwie Gospodarki rozpoczęto prace legislacyjne dotyczące zmiany tej ustawy. W aktualnym projekcie zawarto przepis, który umożliwi objęcie energii elektrycznej i ciepła produkowanych z metanu mechanizmem zielonych certyfikatów, tj. istniejącym w polskim prawie instrumentem wsparcia produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych.
Wielokrotnie tematy – gospodarczego wykorzystania metanu, inwestycji związanych z systemem odmetanowania kopalń, zwiększanie jego ujęcia zmierzające do poprawy bezpieczeństwa oraz budowa instalacji energetycznych wykorzystujących to paliwo do produkcji energii elektrycznej, ciepła i chłodu w kopalniach z centralną klimatyzacją – były podejmowane w czasie prac zespołów poselskich ds. energetyki, organizowanych konferencji oraz roboczych spotkań z udziałem wybitnych ekspertów i naukowców z uczelni śląskich i krakowskich.
Drugą propozycją posła Gawędy skierowaną w trakcie prac w podkomisji powołanej do opracowania stanowiska do projektu ustawy – zmiany ustawy Prawo energetyczne (druk nr 2176) było udzielenie wsparcia dla metanu zużytego – wykorzystanego do produkcji energii elektrycznej i ciepła użytkowego w wysokosprawnej kogeneracji w trakcie spalania i współspalania z innym paliwem.
Poprawka obejmowała zmiany w:
a) Art. 91 ust. la
„1a. W jednostce kogeneracji, w której są spalane paliwa gazowe lub metan uwalniany i ujmowany przy dołowych robotach górniczych w czynnych, likwidowanych lub zlikwidowanych kopalniach węgla kamiennego lub gaz uzyskiwany z przetwarzania biomasy w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych wspólnie z innymi paliwami, do energii elektrycznej wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji:
1) w jednostce kogeneracji, o której mowa w ust. 1 pkt 1, zalicza się część energii elektrycznej odpowiadającą udziałowi energii chemicznej paliwa gazowego,
2) w jednostce kogeneracji, o której mowa w ust. 1 pkt 1a, zalicza się część energii elektrycznej odpowiadającą udziałowi energii chemicznej metanu uwalnianego i ujmowanego przy dołowych robotach górniczych w czynnych, likwidowanych lub zlikwidowanych kopalniach węgla kamiennego lub gazu uzyskiwanego z przetwarzania biomasy w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych
- w energii chemicznej paliw zużywanych do wytwarzania energii, obliczaną na podstawie rzeczywistych wartości opałowych tych paliw.”
b)Art. 9a ust. l0
po pkt 4 dodaje się pkt 4a w brzmieniu:
„4a) wymagania dotyczące pomiarów, rejestracji i sposobu obliczania ilości energii elektrycznej i ciepła użytkowego wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji w jednostkach kogeneracji, o których mowa w art. 9l ust. 1 i 1a, w tym wymagania dotyczące pomiarów bezpośrednich ilości energii elektrycznej i ciepła użytkowego oraz ilości paliw zużywanych do ich wytwarzania dokonywanych na potrzeby wydawania świadectw pochodzenia, o których mowa w art. 9l;”,
W zaproponowanym przez posła rozwiązaniu do projektu ustawy wprowadzono system wsparcia zarówno dla metanu, który będzie spalany jako jedyne paliwo w kotle, silniku, spełniające warunki wysokosprawnej kogeneracji jak również dla metanu spalanego wspólnie z węglem czy innym paliwem.
W uzasadnieniu poseł Gawęda powiedział: system wsparcia dla metanu ma dwa zasadnicze podłoża – bezpieczeństwo i ekologia. W przypadku odnawialnych źródeł energii jest możliwe wyliczenie ilości proporcjonalnie do wielkości strumienia. W analogiczny sposób można by wyliczyć ilość energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji w przypadku współspalania metanu z innym paliwem. W takim przypadku objęty byłby cały metan spalony do produkcji energii elektrycznej w wysokosprawnej kogeneracji. W/w propozycja poprawki umożliwia w większym zakresie wsparcie metanu z odmetanowania kopalń a tym samym umożliwi większe wykorzystanie metanu, zwiększając bezpieczeństwo w kopalniach, obniżając emisję tego bardzo szkodliwego gazu cieplarnianego do atmosfery oraz przynosząc wymierne korzyści gospodarcze w postaci produkcji energii elektrycznej i ciepła.